Interpelacje sejmoweSiodma Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie projektu likwidacji ulg i zwolnień podatkowych zakładom pracy chronionej w 2000 r.

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na przesłaną przy piśmie z dnia 24 czerwca 1999 r. SPS-0202-2119/99 interpelację posłów na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej pana Kazimierza Chrzanowskiego i pana Jana Sieńki w sprawie projektu likwidacji ulg i zwolnień podatkowych dla zakładów pracy chronionej w roku 2000, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów uprzejmie informuję.

   1. Obecnie zakłady pracy chronionej mogą korzystać ze zwolnienia podmiotowego od podatku VAT bez względu na wielkość obrotów (art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym - DzU nr 11, poz. 50, z późn. zm.) lub rozliczać podatek VAT na zasadach zwolnienia z wpłat określonych w art. 14a tej ustawy.

   Rozwiązania przyjęte w art. 14a ww. ustawy, z których korzysta zdecydowana większość zakładów pracy chronionej, naruszają podstawowe zasady funkcjonowania podatku od towarów i usług, polegające na tym, że jeden z podatników biorących udział w obrocie gospodarczym wpłaca podatek do budżetu, a drugi ma prawo pomniejszyć podatek należny od swojej sprzedaży o podatek zapłacony przez podatnika w poprzedniej fazie obrotu. Na podstawie obecnych przepisów zakłady pracy chronionej są bowiem zwolnione od wpłaty zobowiązania w podatku VAT do urzędu skarbowego, przy zachowaniu w pełni wszelkich uprawnień do wystawiania faktur VAT, obniżania podatku należnego o podatek naliczony, zwrotów nadwyżki podatku naliczonego nad należnym i zwrotu różnicy podatku bezpośrednio z urzędu skarbowego na rachunek bankowy tych zakładów, a odbiorcy faktur VAT wystawianych przez ww. zakłady zmniejszają podatek należny budżetowi o kwoty, które do budżetu nie są wpłacane. Ponadto część zobowiązania w podatku VAT, która zgodnie z przepisami przekazywana jest na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, z reguły wraca do tych zakładów w formie różnego rodzaju dotacji.

   2. Aktualny system rozliczeń podatku VAT przez zakłady pracy chronionej sprzyja powstawaniu licznych i poważnych nieprawidłowości, trudnych do zakwestionowania w świetle obowiązujących przepisów.

   Mimo uszczelnień w systemie rozliczeniowym VAT, sygnały, które dochodzą do centrali resortu finansów, głównie od aparatu skarbowego i kontroli skarbowej, świadczą o tym, że nie udało się w pełni wyeliminować nieprawidłowości związanych z funkcjonowaniem systemu. Wręcz przeciwnie skala tych nieprawidłowości nasila się. Powstają one głównie w zakładach współpracujących z zakładami pracy chronionej.

   Szczegółowy opis występujących nieprawidłowości został przedstawiony w uzasadnieniu do projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (druk sejmowy nr 1190),

   Pełne skutki powstających nieprawidłowości trudno jest jednak ocenić, gdyż zjawiska te oparte są na przebiegu normalnych zdarzeń gospodarczych i dopiero żmudne i wielostronne postępowanie kontrolne, a nawet śledcze, może doprowadzić do postawienia zarzutów i oceny ich skutków.

   Ponadto nadmienia się, że środki pozostające w zakładach pracy chronionej z tytułu zwolnienia z wpłat podatku VAT do budżetu, wbrew pozorom, w znacznej mierze nie były wykorzystywane na rehabilitację i poprawę warunków pracy niepełnosprawnych. Potwierdziły to ustalenia kontrolne (w tym ustalenia Najwyższej Izby Kontroli). Obecny system powoduje, że w dużej części niewpłacone do budżetu środki finansowe nie osiadają w zakładach pracy chronionej lub PFRON, lecz w jednostkach współpracujących z tymi zakładami (np. w przypadku dostaw towarów przez wymienione zakłady na rzecz jednostek dokonujących ujawnionych operacji fikcyjnego eksportu).

   Z aktualnie stosowanych rozwiązań bardzo często korzystają prowadzący zakłady pracy chronionej i ich nieuczciwi kontrahenci.

   3. Kolejnym istotnym powodem do zmiany omawianego systemu rozliczeń jest dostosowanie polskiego ustawodawstwa, w tym również w zakresie prawa podatkowego, do ustawodawstwa występującego w Unii Europejskiej.

   Powyższe wynika z art. 68 Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską z jednej strony a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi z drugiej strony, sporządzonego w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. (DzU z 1994 r. nr 11, poz. 38 z późn. zm.).

   W zakresie podatków pośrednich oznacza to m.in. dostosowanie przepisów o podatku od towarów i usług do postanowień VI Dyrektywy Rady Unii Europejskiej z dnia 17 maja 1997 r. w sprawie harmonizacji przepisów państw członkowskich, dotyczących podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej - ujednolicona podstawa wymiaru podatku (77/388/EEC).

   Aktualnie stosowane w Polsce rozwiązanie, polegające na zwolnieniu zakładów pracy chronionej od wpłat do urzędu skarbowego należności z tytułu podatku VAT, jest sprzeczne z VI Dyrektywą, zgodnie z którą, w odniesieniu do zakładów zatrudniających niepełnosprawnych, państwa członkowskie mogą jedynie na okres przejściowy zwolnić (bez prawa do odliczania podatku) transakcje przeprowadzane przez osoby niewidome lub warsztaty zatrudniające takie osoby, pod warunkiem że takie wyłączenie nie prowadzi do znacznego zachwiania konkurencji (vide poz. 7 aneksu do tej Dyrektywy).

   Równocześnie nadmieniam, że ustalenia podjęte na ostatnim screeningu podatkowym, który odbył się w dniach 6-7 kwietnia br. w Brukseli, oraz opinia przedstawiona w przedmiotowej sprawie przez Komitet Integracji Europejskiej potwierdziły w pełni sprzeczność dotychczasowych polskich przepisów dotyczących zakładów pracy chronionej z postanowieniami VI Dyrektywy.

   4. W połowie 1998 r. minister pracy i polityki socjalnej powołał zespół ds. dostosowania systemu wspierania zakładów pracy chronionej do norm prawnych Unii Europejskiej. W skład zespołu weszli przedstawiciele Biura Pełnomocnika ds. Osób Niepełnosprawnych, Ministerstwa Finansów, organizacji pozarządowych oraz związków zawodowych i organizacji zrzeszających pracodawców prowadzących zakłady pracy chronionej. Do zadań ww. zespołu należała m.in. analiza opracowanego przez Ministerstwo Finansów w sierpniu 1998 r. projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym i o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

   5. W projektowanej ustawie o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym zaproponowano skreślenie:

   - art. 14a ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym dającego zakładom pracy chronionej prawo do rozliczania VAT na zasadach zwolnienia z wpłat,

   - art. 14 ust. 5 ww. ustawy uprawniającego te zakłady do korzystania ze zwolnienia podmiotowego od VAT bez względu na wielkość obrotów.

   Uchylenie ulg i zwolnień podatkowych dla pracodawców zatrudniających powyżej 7% osób niepełnosprawnych oraz mających status zakładów pracy chronionej w zakresie dotyczącym podatków stanowiących dochód budżetu państwa lub jednostek samorządu terytorialnego będzie zastąpione systemem dotacji budżetowych na zasadach określonych w odrębnej ustawie.

   Oszacowano, że ogólna kwota dotacji w 2000 r. nie może być wyższa niż 35% wszystkich wydatków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, ustalonych w planie finansowym funduszu na rok 1999.

   Zasady wspierania pracodawców mających status zakładów pracy chronionej, a także niepełnosprawnych pracowników tych zakładów zostaną określone w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

   Projekt odpowiedniej ustawy jest opracowywany przez Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej i będzie przedstawiony Radzie Ministrów w terminie do dnia 15 sierpnia 1999 r.

   Dotowanie zatrudnienia niepełnosprawnych w zakładach pracy chronionej będzie rozwiązaniem trwałym. Wartość dotacji, stosownie do potrzeb związanych z zatrudnieniem osób niepełnosprawnych i zasad wspierania tego zatrudnienia określonych w ustawie - będzie podlegała waloryzacji według wskaźnika wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych.

   Powyższe zasady zostaną poddane przez ministra pracy i polityki socjalnej społecznym konsultacjom.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Jerzy Miller

   Warszawa, dnia 29 lipca 1999 r.